graph TD
A[Anlatım Biçimleri]
A --> B[Öyküleyici Anlatım]
A --> C[Betimleyici Anlatım]
A --> D[Açıklayıcı Anlatım]
A --> E[Tartışmacı Anlatım]
Olayların kişi, mekân ve zaman unsurlarına bağlanarak birbiri ardınca sıralandığı anlatım biçimidir. Olay anlatımına dayalı bütün metinlerde kullanılabilir. Hikâye, roman, masal, gezi yazısı, anı gibi.
Öyküleyici anlatımın Açıklayıcı ve sanatsal öyküleme olmak üzere iki türü vardır.
Bu sabah cama vuran yağmur damlalarının sesiyle araladım gözlerimi. Gecenin sessizliğini fırsat bilerek sayfalarında kaybolduğum kitabım göğsümde yarı açık kalakalmıştı. Kitabımı kapatıp yatağımın başındaki komodine bırakarak pencereye doğru yöneldi adımlarım. Çocukluğumdan beri tanıdığım, ilerleyen yıllarda kıymetini daha da çok anladığım yağmur sonrası eşsiz toprak kokusunu içime çekme arzusuyla açtım pencereyi.
Kaynağını gözlemden alan, bir varlığa veya bir yere ait ayrıntıların okuyucunun zihninde canlandırılacak şekilde aktarılmasını amaçlayan anlatım biçimidir. Açıklayıcı ve sanatsal (izlenimsel) betimleme olmak üzere iki türü vardır.
Bir kişinin fiziksel ya da ruhsal özelliklerinin betimlenmesine portre denir.
Güneşin sisli perdelerden, buğulu camlardan uzak durduğu ve en sıcak, en saf hâliyle günü aydığı bahçelerden biri. Mer-yem’in evi ve onun çiçekleri. Bazıları kırmızı, bazıları mavi. Her birinin kıvırcık yaprakları var, az nemli toprakları. Her biri çocukları gibi, isimleri ayrı ayrı. Bahçenin kenarlarında, evin dış köşelerinde, pencerelerin önünde; kuru dallara asılmış eski saksılarda, kurumuş ağaç kovuklarında birkaçı.
Bir konuyu öğretmeyi ya da bir konuyla ilgili bilgi vermeyi amaçlayan anlatım biçimidir. Genellikle öğretici metinlerde (Makale, deneme, haber yazısı...) kullanılır. Anlatım açık, yalın ve durudur. Kullanılan kelimeler genellikle gerçek anlamdadır.
Açıklayıcı anlatımda örneklendirme, sayısal verilerden yararlanma, tanık gösterme gibi düşünceyi geliştirme yollarından yararlanılır.
Herhangi bir konuyu savunmayı ve okuyucuyu o konuya inandırmayı amaçlayan anlatım biçimidir. Ortaya konan bir karşı görüşün yanlışlığını kanıtlamak amacı vardır.
Okuyucunun kanısı değiştirilmeye çalışılır. Bu yüzden okuyucuyu düşündürmeye yönelik sorular sorulabilir.
Tartışmacı anlatımda örneklendirme, sayısal verilerden yararlanma, tanık gösterme gibi düşünceyi geliştirme yollarından yararlanılır.
Bugünün romanıyla ilgili büyük endişem şu: İnsan acısı yok! 20’nci yüzyılı hazırlayan James Joyce muydu, Virginia Woolf muydu? Benim için asla Joyce değildir çünkü acısını unutup biçime yenik düşmüştür. Virginia Woolf’sa insan acısını olağanüstü bir şekilde yazmış, ona yepyeni bir boyut getirmiştir. Bizde şimdi yazılan romanlara bakın, anlatılanlar kimsenin derdi değil. Sait Faik’in Tüneldeki Çocuk’u gibi bir kitap yok.