İsim

Canlı ve cansız varlıkları, durumları, düşünceleri bildiren sözcüklere isim (ad) denir.

flowchart TD
    A[İSİM]

    A --> B[Varlıklara Verilişlerine Göre İsimler]
    B --> B1[Cins İsim]
    B1 --> B1a[okul, çiçek, defter, rüya]
    B --> B2[Özel İsim]
    B2 --> B2a[Mustafa Kemal Atatürk, Ankara, İslamiyet]

    A --> C[Varlıkların Oluşlarına Göre İsimler]
    C --> C1[Somut İsim]
    C1 --> C1a[çizgi, rüzgâr, kar, kapı, oyuncak, ekşi]
    C --> C2[Soyut İsim]
    C2 --> C2a[mutluluk, öfke, hüzün, umut, karamsarlık]

    A --> D[Varlıkların Sayılarına Göre İsimler]
    D --> D1[Tekil İsim]
    D1 --> D1a[hayal, kedi, armut, varlık, okul]
    D --> D2[Çoğul İsim]
    D2 --> D2a[hayaller, kediler, varlıklar, okullar]
    D --> D3[Topluluk İsmi]
    D3 --> D3a[sürü, ordu, grup]

Cins isimler özel ve genel anlamlı kullanılabilirler.
Özel günlerde sevdiklerime çiçek hediye etmeyi severim. (genel)
Saksıdaki çiçek sulanmadığı için kurudu. (özel)
Bazı isimler cümle içinde özel ya da cins isim olarak kullanılabilir.
Bu bahar birlikte kamp yapalım. (cins isim)
Kızına Bahar adını vermeyi çok istiyordu. (özel isim)
Bir isim ad aktarması yoluyla topluluk anlamı kazanabilir.
Kasabanın ışıkları erkenden sönmüştü. (tekil isim)
Bu habere bütün kasaba çok üzülmüştü. (topluluk ismi)

İsim Çekim Ekleri

1. Durum (Hâl) Ekleri

Yalın Durum: kalem
Belirtme Durumu: kalem-i
Yönelme Durumu: kalem-e
Bulunma Durumu: kalem-de
Ayrılma Durumu: kalem-den

2. Çokluk Eki

çiçek-ler
ağaç-lar

3. Tamlama Ekleri

ev-in yol-u
okul-un kural-ı
kedi-n-in yem-i

Dikkat

İyelik eki ile belirtme ekini karıştırmayalım.-i, -i, -u, -ü ekini almış ismin başına “onun” sözcüğünü getirdiğimizde anlamlı oluyorsa iyelik ekidir.

(onun) Çanta-s-ı yağmurda ıslanmış. (iyelik eki)
Çanta-y-ı bana bıraktı. (belirtme eki)

Dikkat

Durum ekleri olan –de,-da,-ta,-te; -dan,-den,-tan,-ten ile yapım ekleri olarak kullanılan–de,-da,-ta,-te; -dan,-den,-tan,-ten eklerini birbiriyle karıştırmayalım.

-Okulun en göz-de öğrencisiydi. (yapım eki) -Sıra-dan filmleri izlemiyorum. (yapım eki)

Dikkat

Çoğul eki “-lar / -ler” cümleye çokluk anlamı dışında farklı anlamlar kazandırabilir.

Vali Beyler geldiler mi? (saygı)
Bu akşam dayımlar gelecek. (aile)
Dünyalar kadar ödevim var. (abartma)

İsimlerde Küçültme

İsimlerde küçültme “-cık, -çe, -cak, -cağız, -(i)msi, -(ı)mtırak” ekleri ile yapılır.

Bu ekler isme küçültme anlamı dışında acıma, sevgi gibi anlamlar da kazandırır. Bazen de eklendiği ismi kalıcı isim yapar.

Minnacık elleriyle yazıyordu. (küçültme) Bademcik ameliyatı olmuştu. (kalıcı isim)

Yavrucak soğuktan titriyordu. (acıma) Babacığım, diyerek seslendi. (sevgi)

İsimde Yapı

Basit İsim Yapım eki almayan isimlerdir: yollar, hayat
Türemiş İsim Yapım eki alan isimlerdir: etkinlik, gelişim
Birleşik İsim İki sözcüğün birleşmesiyle oluşan isimlerdir: uğur böceği, hanımeli