İsim Tamlaması

Biçim BilgisiTürkçe9. Sınıf
flowchart TD
    A[Tamlamalar]

    A --> B[İsim Tamlamaları]
    A --> C[Sıfat Tamlaması]

    B --> D[Belirtili İsim Tamlaması]
    B --> E[Belirtisiz İsim Tamlaması]
    B --> F[Zincirleme İsim Tamlaması]

Belirtili İsim Tamlaması:

Aralarında aitlik ilgisi olan, tamlayan ve tamlanandan oluşan isim tamlamasıdır. Tamlayan ilgi hâli eki(-ın), tamlanan ise iyelik eki alır.

Örnek

Evin çatısı rüzgârdan uçmuş.

ev - in (tamlayan) / çatı - (s)ı (tamlanan)

Dikkat

Belirtili isim tamlamalarında tamlayanla tamlanan arasına sıfat girebilir.

At arabası tuhaf sesler çıkararak köyün bozuk yollarında (tamlayan sıfat tamlanan) ilerliyordu.

Ek notlar:

  1. Belirtili isim tamlamalarının tamlayanı ile tamlananı yer değiştirebilir.
Örnek

Sözü (tamlanan) henüz bitmiş sayılmaz yazarın. (tamlayan)

  1. Belirtili isim tamlamalarında birden fazla tamlayan tek tamlanana bağlanabilir.
Örnek

Ankara'nın, Antalya'nın ve İzmir'in yolu bu noktada birbirine bağlanıyor.

  1. Belirtili isim tamlamalarında tek tamlayan (tamlanan) birden fazla tamlanana bağlanabilir.
Örnek

Ağacın (tamlayan) çiçekleri, yaprakları ve büyüklüğü göz alıcıydı.

  1. Belirtili isim tamlamalarında tamlayan da tamlanan da düşebilir.
Örnek
  • Bu konuda gözü kimseyi görmüyor. (onun gözü)
  • Masadaki kalem senin mi? (senin kalemin)
  1. Belirtili isim tamlamalarında tamlayan, tamlanan ya da her iki unsur da zamir olabilir.
Örnek

Çocukların hepsi geziye katılacakmış. Bunların birkaçını eski evde bırakacağım.

  1. Tamlayan ekinin (-ın) yerine ayrılma hâli eki (-dan) kullanılabilir.
Örnek

Öğrencilerden biri söz alarak konuştu.

Belirtisiz İsim Tamlaması

Tamlayanın ilgi ekini almadığı tamlananın iyelik ekini aldığı tamlamalardır.

Örnek

Eşyaların üzerine is kokusu (tamlayan tamlanan) sinmiş.

Belirtisiz isim tamlamalarında tamlayanla tamlanan arasına sıfat girmez. Sıfat, tamlamanın başında kullanılır.

Örnek

Yoğun parfüm kokusu tüm odayı doldurdu.

Zincirleme İsim Tamlaması:

En az üç isimden oluşan, tamlayanı, tamlananı ya da her ikisi de isim tamlaması olan tamlamalardır.

Örnek

Güneş gözlüğünün camını burada yaptırabiliriz.

Sıfat Tamlaması:

Tamlayanı sıfat, tamlananı isim ya da zamir unsurlarından oluşan tamlamalardır. Sıfatın olduğu her yerde sıfat tamlaması da vardır.

Örnek

Her şey (sıfat zamir) sizin için çocuklar!

Ek notlar:

  1. Birden fazla sıfat bir isme yönelik kullanılabilir.
Örnek

Akıllı, terbiyeli ve çalışkan bir çocuktur.

  1. Bir sıfat birden fazla isme yönelik kullanılabilir.
Dikkat

Bu muhitte güzel evler, bahçeler var.

  1. Sıfat unsuru bir söz öbeği olabilir.
Örnek

Gök mavisi gözleri ışıl ışıldı.

gök mavisi: belirtisiz isim tamlaması

  1. Sıfat-fiiller sıfat görevinde kullanılıp tamlama oluşturabilir.
Örnek

Görecek günümüz varmış bu dünyada.