Kök

Bir sözcüğün aldığı tüm ekler atıldığında geriye kalan anlamlı en küçük parçadır.

Kök Türleri

1. İsim (Ad) Kökü: Varlık, kavram, duygu adları
   dağ, masa, neşe
2. Fiil Kökü: Hareket, oluş, durum bildirir
   koş-, bak-, uyu-, sev-

İkili Kök

Hem isim hem fiil görevi gören köklerdir.

1) Kökteş Kök (Ortak Kök)

Anlam bağı vardır:
boya (isim) / boya- (fiil) – tat (isim) / tat- (fiil)

2) Sesteş Kök

Anlam bağı yoktur:
yaz (isim) / yaz- (fiil) – gül (isim) / gül- (fiil)

Yansıma kökleri hep isim köküdür: şırıltı, gürültü

Biçim Ekleri

İsim Çekim Ekleri

Hâl Ekleri

1. Belirtme: -ı/-i/-u/-ü

Yükleme sorulan neyi sorusuna cevap verir.

2. Yönelme: -e/-a Yükleme sorulan neye sorusuna cevap verir.

3. Bulunma: -de/-da/-te/-ta Yükleme sorulan nerede sorusuna cevap verir.

4. Ayrılma: -den/-dan/-ten/-tan Yükleme sorulan nereden sorusuna cevap verir.

Ek almıyorsa yalın hâldir.

Tamlayan (İlgi) Eki

-ın/-in/-un/-ün
şiir-in dizeleri – sanatçı-n-ın yorumu

Tamlanan (İyelik) Eki

-ı/-i/-u/-ü
ağacın dal-ı – yolun yarı-s-ı

Not
evi temizledi → belirtme
evin bahçesi var → iyelik

Çoğul Eki

-lar/-ler yalnızca çoğul anlam vermez; saygı, abartma, iğneleme gibi duygular da katabilir.
Arif Beyler toplantıyı başlattı. (saygı)

Not
İlgi zamiri -ki de isim çekim ekidir:
seninkinden daha temiz

---

Fiil Çekim Ekleri

Kip Ekleri

• Görülen geçmiş: -dı/-di/-tı/-ti
• Duyulan geçmiş: -mış/-miş
• Şimdiki: -yor
• Gelecek: -acak/-ecek
• Geniş: -r/-ar/-er/-maz/-mez

Not
Sıfat-fiil ekleriyle karıştırılmamalı:
Dönülmez akşam (sıfat-fiil) ≠ dönerdi (geniş zaman)

Dilek Kipleri

• Gereklilik: -meli/-malı
• İstek: -e/-a/-eli/-alı
• Dilek/şart: -se/-sa
  Emir kipinin eki yoktur.

Kişi Ekleri

okudu-m, okudu-n, okudu-∅, okudu-k, okudu-nuz, okudu-lar

---

Yapım Ekleri

Anlam, yapı veya tür değiştirir.

İsimden İsim

-lık, -lı, -sız, -cı, -inci
suluk, akıllı, simitçi, birinci

İsimden Fiil

-ar, -laş, -le, -a, -imse
sarar-, kana-, dertleş-, benimse-

Fiilden Fiil

-dır, -ıl, -ın, -ır, -ala
yazdır-, atıl-, gezin-, kaçır-, ovala-

Fiilden İsim

-men, -ık, -ak, -gı, -ıcı
öğretmen, yanık, kaçak, sevgi, geçici

Tüm fiilimsi ekleri (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) fiilden isim yapım ekidir.

---

Gövde

Kök + en az bir yapım eki

Soruda “türemiş sözcük” denmişse en az iki yapım eki olmalı:

• saygılı: say + gı + lı
• birincilik: bir + inci + lik

---

Ek Sıralaması

1. Kök + Çekim Eki
   Öğrenciler sırayla geldiler.
2. Kök + Yapım Eki
   Annesinden kalemlik istedi.
3. Kök + Yapım Eki + Çekim Eki
   Yolun başındaki arabacıya seslendi.