Paragraf, sadece bir konu etrafında bir araya gelmiş cümleler topluluğudur. Paragraflar, küçük bir kompozisyon gibidir ve “giriş, gelişme, sonuç” bölümlerinden oluşur.
Giriş Bölümü
Giriş bölümü, paragrafın ilk ve genellikle tek cümleden oluşan bölümüdür. Giriş cümlesinin özellikleri şunlardır:
- Konunun ortaya konduğu, gelişme bölümüne hazırlık yapmayı sağlayan bölümdür.
- Kendisinden önceki bir yargı ile bağlantı kurduracak “ama, fakat, lakin, ne var ki, ancak, yalnız, çünkü, oysa, halbuki, bu nedenle, bu yüzden” gibi bağlayıcı ifadeler içermez.
- Açıklanmaya ve geliştirilmeye olanak tanıyan genel bir yargı niteliğindedir.
Gelişme Bölümü
Gelişme bölümü, giriş bölümündeki konunun geliştirildiği bölümdür. Gelişme bölümünün özellikleri şunlardır:
- Ana düşüncenin belirginleşmesini sağlayan yardımcı düşünceler yer alır.
- “Örnekleme, tanımlama, sayısal verilerden yararlanma” gibi düşünceyi geliştirme yöntemleri kullanılır.
- Cümleler dil ve anlam bakımından önceki ve sonraki cümlelerle sıkı sıkıya ilişkilidir.
- Cümleler birtakım bağlayıcı ifadelerle birbirine bağlanır.
Sonuç Bölümü
Sonuç bölümü, paragrafın bitiş bölümüdür ve genellikle tek cümleden oluşur. Sonuç bölümünün özellikleri şunlardır:
- Paragrafta anlatılanları özetleyen ya da sona erdiren bir nitelik taşır.
- Kendisinden sonra başka yargıların varlığını çağrıştıracak ifadeler bulunmaz.
- ‘Sonuç olarak, böylece, kısacası, demek ki, böylece’ gibi ifadeler içerebilir.
Paragraf Oluşturma
Dağınık olarak verilen cümlelerden anlamlı bir paragraf oluşturulurken dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır:
- Her bir cümlenin ortaya koyduğu düşünce, olay ve durum belirlenmelidir.
- Bir düşünceyi, bir bilgiyi aktaran paragraflarda giriş cümlesi ve cümleler arasındaki bağlayıcı ifadeler tespit edilmelidir.
- Olaya dayalı paragraflarda ise olayların kronolojik bakımdan gerçekleştiği sıra göz önünde tutulmalıdır.
Paragraf Düzenleme
Bir paragraftaki cümlelerden en az birinin bulunduğu yerin yanlış olması durumunda bu yanlışlığın düzeltilmesi için dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır:
- Paragrafı oluşturan her cümlenin önceki ve sonraki cümlelerle ilişkisi doğru tespit edilmelidir.
- Cümleler arasındaki geçiş ve bağlantı ifadeleri (ama gibi bağlaçlar, bu gibi zamirler) göz önünde bulundurulmalıdır.
- Öncelikle giriş cümlesi saptanmalı ve konu bütünlüğüne dikkat edilerek art arda gelen cümleler belirlenmelidir.
Paragrafta Akışı Bozan Cümle
Paragraflar bir konuyu sadece bir yönüyle ele alan cümleler topluluğu olduğu için konu dışına çıkan, konuyu başka bir yöne doğru götüren her cümle paragrafın anlam akışını bozar.
Anlam akışını bozan cümleyi tespit etmek için dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır:
- Paragrafın konusu tespit edilmeli, sonra da konudan sapan cümle aranmalıdır. Unutulmamalıdır ki bir paragraftaki her cümle, önce ve sonraki cümleyle anlamsal ve dilsel olarak sıkı sıkıya ilişkilidir.
- Paragraftaki cümlelerde geçen bağlayıcı ifade ve anahtar kavramlar göz önünde bulundurulmalıdır.
Paragrafi İkiye Bölme
Paragraf aynı konu etrafında bir araya gelmiş cümlelerden oluşur. Her paragrafta sadece bir konu işlenir, bu yüzden yeni bir konuya ya da konunun farklı bir yönüne geçildiğinde yeni bir paragraf oluşturulmalıdır.
İki farklı konuya yer veren bir paragrafın iki parçaya bölünmesi gerekir. Bir paragrafı ikiye bölerken dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır:
- Cümleler konularına göre gruplanmalı, yeni konunun hangi cümleyle başladığı bulunmalıdır.
- Paragrafta yer alan giriş, gelişme ve sonuç bölümleri; bağlayıcı ifade ve anahtar kavramlar göz önünde bulundurulmalıdır.
Paragrafa Cümle Ekleme
Bazı paragraf sorularında soru kökünde verilen bir cümlenin paragrafa eklenmesi istenir. Bu durumda dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır:
- Paragrafın konusu ve yerleştirilmek istenen cümlenin neyden söz ettiği saptanmalıdır.
- Paragraftaki cümleler ve yerleştirilmek istenen cümle arasında dilsel ve anlamsal bir bütünlük olması gerektiği unutulmamalıdır.
- Paragraftaki ve yerleştirilmek istenen cümledeki bağlayıcı ifade ve anahtar kavramlar göz önünde bulundurulmalıdır.