| Geniş | Dar | |||
|---|---|---|---|---|
| Kalın | İnce | Kalın | İnce | |
| Düz | a | e | ı | ı |
| Yuvarlak | o | ö | u | ü |
Bir kelimenin birinci hecesinde kalın bir ünlü (a, ı, o, u) bulunuyorsa diğer hecelerdeki ünlüler de kalın, ince bir ünlü (e, i, ö, ü) bulunuyorsa diğer hecelerdeki ünlüler de ince olur.
Bir kelimede düz bir ünlüden (a, e, ı, i) sonra düz, yuvarlak bir ünlüden (o, ö, u, ü) sonra ya “a, e” ya da “u, ü” ünlüleri bulunabilir.
uçurtma ☑ gezinti ☑ çamur ☐ onunki ☐
Bazı sözcükler çekim ya da yapım eki aldığında, iki sözcük birleştiğinde kökteki ünlü düşer.
karın-ım → kamım
ömür-ü → ömrü
kahır + olmak → kahrolmak
cuma + ertesi → cumartesi
Küçültme eki veya pekiştirme yoluyla kökte yeni bir ünlü belirir.
dar-cık → daracık
bir-cık → biricik
sağlam → sapasağlam
gündüz → güpegündüz
“-yor” eki veya “y” kaynaştırma harfi, açık ünlüyü dar ünlüye çevirir.
söyle-yor → söylüyor
bakma-yor → bakmıyor
de-y-e → diye
ye-y-ecek → yiyecek
“Ben” ve “sen” sözcüklerine yönelme eki geldiğinde kök ünlüsü değişir.
ben-e → bana
sen-e → sana
Birinci kelimenin son ünsüzü, ikinci kelimenin baş ünlüsüyle bir hece oluşturacak biçimde bağlanır.
“Artarak gönlümün aydınlığı her saniyede
Bir mehabetli sabah oldu Süleymaniye’de”