Ses yolunda bir engele çarparak çıkan seslere ünsüz denir.
Türkçede “b, c, d, g, ğ, j, l, m, n, r, v, y, z” ünsüzleri yumuşak; “ç, f, h, k, p, s, ş, t” ünsüzleri ise sert ünsüzlerdir.
“ç, f, h, k, p, s, ş, t” ile biten köke “c, d, g” ile başlayan ek gelirse bu yumuşak ünsüzler sertleşir:
saf-ca → safça
şaş-gın → şaşkın
seç-di → seçti
“p, ç, t, k” ile biten sözcükler ünlüyle başlayan ek aldığında yumuşar.
sarkaç-a → sarkaca
çok-ul → çoğul
kalp-im → kalbim
Arapça kökenli tek heceli sözcükler ünlüyle başlayan ek ya da yardımcı fiil aldığında çift ünsüz oluşur.
sır-ımız → sırrımız
zan+etmek → zannetmek
hal+olmak → hallolmak
Ek ya da yapı birleşmelerinde bazı ünsüzler düşer.
minik-cik → minicik
sağlık-cak → sağlıcak
alçak-l- → alçalmak
İki ünlü arasına “y, ş, s, n” girer.
kimse-y-e
altı-ş-ar
pencere-n-in
kapı-s-ı
“b” öncesi “n” → “m” olur.
tenbel → tembel
saklanbaç → saklambaç