Zamir

Biçim BilgisiTürkçe9. Sınıf

İsmin yerini tutan sözcüklerdir.

  1. İsmin yerine kullanılır.
Örnek

Ben senden önce gördüm buraları.

  1. İsme gelen çekim eklerini alır.
Örnek

Bir çoğumuz oradan ayrılmayı düşünüyoruz.

  1. Tamlayan olarak kullanılır.
Örnek

Onun odası

  1. Tamlanan olarak kullanılır.
Örnek

Öğretmenlerin bazısı

  1. Tamlayan ve tamlanan olarak kullanılır.
Örnek

Bunun neresi

Zamirler İkiye Ayrılır:

  1. Sözcük Hâlindeki Zamirler

    • Kişi (Şahıs) Zamirleri
    • Dönüşlülük Zamiri
    • İşaret Zamirleri
    • Belgisiz Zamirler
    • Soru Zamirleri

  2. Ek Hâlindeki Zamirler

    • İyelik Zamirleri
    • İlgi Zamiri

Sözcük Hâlindeki Zamirler

1. Kişi Zamirleri

Kişi isimlerinin yerini tutar.

“Ben, sen, o, biz, siz, onlar” kişi zamirleridir.

Örnek

Ben de seni arıyordum.

2. Dönüşlülük Zamiri

“Kendi” sözcüğü dönüşlülük zamiridir. Kişi zamiri ile kullanıldığında yüklemi kişi yönünden pekiştirir.

Örnek

Kendine güzel bir kahve yaptı.

3. İşaret Zamirleri

İsimlerin yerini işaret yoluyla tutar. “Bu, şu, o, bunlar, şunlar, öteki, beriki, böylesi, şöylesi” başlıca işaret zamirleridir.

Örnek

Bu, hepimizin sorumluluğudur.

4. Belgisiz Zamirler

İsimlerin yerini belgisizlik yoluyla tutar. “Biri, kimi, birkaç, birçoğu, hepsi, herkes, şey, bazısı, herhangi biri, falan, birazı” başlıca belgiziz zamirlerdir.

Örnek

Birçoğunu okumak için yanına aldı.

5. Soru Zamirleri

İsimlerin yerini soru yoluyla tutar. “Kim, ne, nereye, hangisi” başlıca soru zamirleridir.

Örnek

Tatilde nereye gideceksiniz?

Ek Hâlindeki Zamirler

1. İyelik Zamirleri

İyelik ekleri aynı zamanda iyelik zamirleridir.

Okul-um Okul-un Okul-u Okul-umuz Okul-unuz Okul-ları

Örnek

Kardeşim beni aramış.

2. İlgi Zamiri

İlgi zamiri -ki'dir. İsim tamlamalarında tamlayan ekinden sonra gelerek tamlananın yerini tutar.

Örnek

Senin sorun kolay, kardeşininki çok zor olmuş.

Dikkat

“O, onlar” sözcükleri kişi zamiri ve işaret zamiri olarak kullanılabilir.

  • Bütün söylediklerinde hep o haklıydı. (Kişi zamiri)
  • O, karşımda durmuş bana sevimli gözlerle bakan bir kediydi. (İşaret zamiri)
Dikkat

“Bu, şu, o” sözcükleri işaret zamiri ve işaret sıfatı olarak kullanılabilir. (İşaret sıfatı olabilmesi için bir isimle birlikte kullanılmalı, ismi işaret etmelidir.)

  • Bunu yeni aldım. (İşaret zamiri)
  • Bu kalemi yeni aldım. (İşaret sıfatı)
Dikkat

“Bu, şu, o” işaret zamirlerinden ve “o” kişi zamirinden sonra virgül kullanılmazsa ardından gelen ismin sıfatı gibi anlaşılabilir.

  • Bu sorularda karşımıza çıkan bir konu. (“Bu” sözcüğü cümlede sıfat olarak kullanılmıştır.)
  • Bu, sorularda karşımıza çıkan bir konu. (“Bu” sözcüğü cümlede işaret zamiri olarak kullanılmıştır.)
Dikkat

"Kimi" sözcüğü belgisiz zamir ve belgisiz sıfat olarak kullanılabilir.

  • Kimi gayet güzel kitap okuyor. (Belgisiz zamir)
  • Kimi insan gayet güzel kitap okuyor. (Belgisiz sıfat)
Dikkat

"Ne" sözcüğü soru zamiri, soru sıfatı, soru zarfı olarak kullanılabilir.

  • Ne alacaksın çarşıdan? (Soru zamiri)
  • Bize bu kadar ne kızıyorsunuz? (Soru zarfı) Ne ⇒ niçin anlamı verdiğinde zarftır.
  • Eve bakmaya ne gün gelecekler? (Soru sıfatı)
Dikkat

"-ki" cümlede ilgi zamiri ya da sıfat türeten yapım eki "ki" ise bağlaç görevinde olabilir.

Buranın denizi Akdeniz'inkinden daha güzel. (İlgi zamiridir.) Dolaptaki çikolataların hepsini yedim. (Sıfat türeten yapım ekidir.) Öyle bir baktı ki hepimiz korktuk. (Bağlaç)

Yapılarına göre zamirler ikiye ayrılır:

Dikkat

Türemiş zamir yoktur. Zamirler yapım eki aldığında türünü kaybedip isim, sıfat ya da zarf olur.

  • Oraya sensiz gitmem. (Zarf)
  • Sokaktayım, kimsesiz bir sokak ortasında; (Sıfat)
  • Bu araştırmamız insan benliği üzerine olacak. (İsim)